Bui-Ba'hai
Agnes Martin Gould-han Nadegwiyaape


        Sude wihyu aibai'ten tsaa na'yahnaidii nananga'nna.  Usen tsaa udei na'yahnaiki'gu, udee gahtun gi'maginna.  Na'yahnaikii'yu, na'yahnaikii'yu, na'aihaihaigikii'yu.

        Sude wihyu udei debinni, "Hinna memme hanniyu?" mai'. "Gai, nehewe bogombe deekaayu," mai sudehwe u niikwi.  "Aishe mehwe hagai nanihadehwe?" mai'.  Behen nanihai u nademu'ingenna.  "Ne ishe, ya'yadunaibi," mai', "Ide ne dei', dease ishen dease. . .", hinnim maigia.  Semaishengia, hagai noon deasen nanihaka.  "Enne wihyu hagai nanihade?' mai suka debinni, Izhape'a. "Ne ishe ya'yadunuibichi'i!" mai sude udehi niikwi.  "Dammem dugu na'seema'ai, wihyu!" mai', "Damme na'seema'aishe!" mai'. "Haa'a," mai sudehwe nai'yanehwe.

        Sudehwe wihyu behem bogombi dekanna, sukam benniku ukam behe ha'nniki'nna sudehwe u nademu'ingenna.  "Nehwe, nehem bui'ha tsake'akide saakuhtu, himbeha, se'hebitan ga'zungahtu ma bai'dikii'yu." mai'.  "Bui-ba'hai! Bui-ba'hai! Mai nehi ye'gwikii'gu, niwenekii'gu, aishem bogombe saikitum duyakindu'i.  "Suwa'ihku. . . Suniku bogombe deka'aiyu.  Ade wihyu, bennesu'a udehewa'ishe.  Sokohtum be'hna u dahwih, suka beem bui'ha.  Beem buiha dahwih. Soko gade'ku.  "Bui-ba'hai! Bui-ba'hai!", mai ye'gwikii'yu.  Um buih bahai'ku, bogombe ma'ai.  Bogombe dekahdee'gi Aatu suwa'i nahami'a.  Bogombe de'kami'a, bogombe de'kami'a.


        Sunnishen naha'de, baishe sude Izhape' nakeaishua.  Bogombenee' heetee sudee um buiha u da'hwikiigu, ukuhtu du'yakii'yu, un dembaigahtu ba'haikii'yu.  "Bui-ba'hai! Bui-ba'hai!" mai u ye'gwikii'gu.  Use wihyu sude udehi ga'ihwa.  Ukuhtu u dahwi wihyu. "Bui-ba'hai! Bui-ba'hai!" mai'.  Um buih bahai'ku. Bibia-suande bogombi duya'ki. Deeche'ihku ba'a suandengahtu, dease.  "Bui-ba'hai! Bui-ba'hai!" maigia dease.  Dea sokohtu, deham bogombe, dehan duya'ki.  Soosuande gia hagani du'yakii'yuha? Na'hba'ase u meeginna.  Bogombe dekaayu, suniku Izhape'.


        Udehwe nai'yanehwe, aabai nana'ngayungihumi'a. Suden benne su'tu.  Dee'che'ihku ba'asuangu dease u dahwih. Sudeen gia bogombi dease duya'ki.  Bibiasuandeen, dease soosuandee'. Wihyu deasem ba'a seahkande sude se'heebimma.  Deasen deeche'i ba'asuangu u dahwih.  "Bui-ba'hai! Bui-ba'hai!" mai yeekwih.  Gai um bui bahai'yu. "Bui-ba'hai! Bui-ba'hai!" mai ye'gwimi'agwainna, sutu udekai'i.  Um buih gai bahai'yu. Um buih sa'ku tsani'nnu.  "Bui-ba'hai! Bui-ba'hai!" mai yekwi.  Gai nanna.  Gai um buih bahai'yu.  Use sude wihyu, use'uka, um buiha suku tsa'ninge'ku.


        Sudehi nai'yanehi wihyu waikii'yu.  Udehi nangahiimi'ade.  Sudehwe aabai na'yahnainanangami'a.  "Bui-ba'hai! Bui-ba'hai!" mai ye'gwikii'yu.  Sukuhtu wihyu udehi da'odabiideegwa.  Sa'wa wihyu, banzuguuma, sa'wa.  .  . Banzuguu-mam beem buih ba'aigi, suka tsahabinge'nnu.   Banzuguu-mam buih neetawa'hka.  Baishe wihyu su'ku, su'tu wihyu gima'de, soku, hagaite'ndun gia, aagono'aide'nga, uba' suku, sudehwe.  Sudehwe gia sukuhyunde. . . Gahni'na'ai.  Gahni'naibideegwa, suku.


        Sukuhyunde wihyu, sude. . . Use udehe ma'ai, suku sudeem baishen na'seema'inaakwa.  Wihyu semmai denimabo'ya, "Damme wizha . . .  Gai wizha . . .  Mehwe wizha ne bu'si'aahgi," mai udehi niikwih.  "Haa'a!" mai sudehwe nai'yanehwe.  "Nehwe em busi'againhundu'i.  "Sudehwe nai'yanehwe wihyu, behem benga'pe ba'a u tsotegingesi, u busi'akai, u busi'akai.  Epuinnu, sude beeni udehi bu'si'aagai'gu.  Usem behna udehem bengape ba'an tsote'gi ha'pi.  U bu'si'agaide, u ma'epuinge'nnu, suka.  Wihyu suni u bidenge'nna.  Sunishen na'hade epuinnu.  U epuihka, sudehwe wihyu sai'ka um banzugun deetawa'pe dukande, um buiha, u wetawakanna udukandu. . . U tsahichaase, udekandi buiye'nga.  Saide um buih gaihaiwa'i, ma'kahde, saide wo'a yo'tsoka'nna, um buihka'te.  Sudehwe wihyu, sudehwe nai'yanehwe, "Hagani dahwe ma meehundu'i?"  Suka wihyu been dei'a se'mmai niikwi, "Enne wizha, awa'iti, hinna wotosanando'aipeha, suiti wizha enne o'ahti waiki'kua," mai u niikwi.  "Suka doyaakua," mai', "Uka da'se'wiingiham beema hannihka'nna," mai, "Bengaaba un gahnibainna," mai'.
Sude wihyu un dei' nuki'shi, soto'ndi waiki'de, suka wihyu suwa'iti doyaa'hbide'nnu.  Biichi'a.  Suka sude wihyu, um ba'mbi tsahichahfeide, suka uduka ma'niga'hwa.  Suka uduka ma'nigahwatsi, sudehwe noo u wazinunu'ki.  Ade wihyu, sodee. . .  Sodeen dasi'wi'ngi, a'ningutsi dedeindetsi', sudee wihyu, um bambi gabai, saibai yenya'yu, yenga'yu, yenga'yu.  Usengia ukan dam bu'si'agai'nishen neesunga'.


        Wihyu, haganigia na'hade, wihyu debuinnu.  Saikiti demase, um bengapehgahti masunga'aki'nna.  Sai'ki himbe ba'an tsotegi'hka.  Bichi ba', huumpim ba'.  Ye'ze'ki.  Yezeki'chi, matu'ndi mawainu'kigwainna.  Gaihaiwa'i.  Gaihaiwa'i sudehwe nai'yanehwe. Suden daga huupina wo'tosanando'aipe saiki.  Suba'an tsotegihka, su'de.  Usen dease sude "Hinnin nai'yanehwe!" mai'.  Use wihyu, udehi waiki'hwa.  Udehi eegwinayaami'a. Udehi eegwinayaami'a.  Ude'uka gai buihka'nde.  Udehi egwinayaanoo'.


        Ooku wihyu, baishe udehi datsai'hki.  Sudehwe binna, bi'shayuni'-gwasu'ungandehwe.  Ede'i bikanno, su'de bi'shayuni'-gwasu'.  Nunu'kinno', baishe saiki udeh ba'a, su'de.  Aagono'aidennan gewa'du, nooh.  Hingabai guguhnai'yu nooh.  Udehema'aishe, su'de.  Aagono'aidennan gewadun naaki.  Side wihyu, suka been dei'a suka bishayuni-gwasu'ungandi, "Ma tsakwa'yakhki'chi! Abai'tum ma tsawei'hwa!" mai u niikwi.  "Abaitu aagono'aiden gahtu!"  mai'.   Sude wihyu, behi nunu'kigingu'se noo sude u tsakwa'yagi'nna.  U tsakwa'yahwatsi, saibaitu aagonoaidengahtu u tsawei'hwa.  Ade aabai sayuyu'himi'a, sodem bishayuni'.   Ade Izhape', gu'hnaigi'nde, gu'hnaigi'nde, saka been nangapehtu'se waikimi'ade, saabaitum bahai'ku. Sabai habi'ku.  Sabai habi'de, yeze'ki.


        Nai'yanehwe ukuhti buiye'nga. Saabai gateh.  Sutundi mawaigadeneide, bee oowo'na, dugu weko'ba'hwa, sude.  Utui mawaigadeneide, bee oowo'na mada'oda'nnu. Be oowo'na duhugu'igateh suku. Sudehwe nai'yanehwe u buika.  "Waidootsi', Izhape'e!" mai u niikwi. "Bee oowona'sen duhu'gu'inna!" mai u niikwi.  "Hagai niwenehfe'nni, nai'yanehwe, da wase'pita da duhugu'iigu.  Tsaan da debaikaa'gu, uka wasepitan duhuu'gi da du'hugu'ingu!" mai yegwikande, saka been duhuugishe, duhu'gu'ii'yu.


        Suwa'ihku sudehwe u nawadodo'ainnu, suka Izhape'a. Suwa'aihku.  Use su'a
baigai.